Հայաստանի Բուհերը` Հայացք Դրսից և Ներսից (4)

Խաչիկ Գևորգյան

Փորձեմ շարունակել «Հայաստանի Բուհերը` Հայացք Դրսից և Ներսից» հոդվածաշարի մաս կազմող ակադեմիական մշակույթ կրող դասախոսական անձնակազմ ու ուսանողություն ունենալուն միտված մտորումներս, գրառումներս ու առաջարկներս։ Սույնը այդ հոդվածաշարի երրորդ մասն է։ Առաջին և երկրորդ մասերին կարող եք ծանոթանալ այստեղ. http://hayastanyerkir.blogspot.com/2009/01/1.html և
http://hayastanyerkir.blogspot.com/2009/02/2.html
Երկար եմ գրելու, խնդրում եմ կարդալ մինչև վերջ։ Սույն հոդվածս նվիրված է ՀՀ բուհերում (չեմ ցանկանում մասնավորել, քանզի խնդիրը միևնույն է համազգային է, մեկում՝ շատ, մյուսում՝ քիչ) և գիտական հաստատություններում էլեկտրոնային փոստի հասցեներից օգտվելու մշակույթին ու կարգին։ Շարադրվածը հիմնված է հեղինակիս մեկ և կես տարվա՝ տվյալ ոլորտում տարված աշխատանքների վրա, հետևաբար առաջարկներս պարզապես առաջարկներ չեն այլ իրականանալի նախագծեր ու իրականում յուրաքանչյուրիս համար ոչ այդքան աշխատատար։ Գրածս քննարկելիս խնդրում եմ զերծ մնալ աջ և ձախ, սար ու ձոր ընկնելուց, պարզապես ներկայացրեք ձեր սեփական փորձառությունը ու գործեք ավելի մեծ եռանդով, քանզի ներքոգրյալը կրկին աքսիոմ է։

2007թ. հունիսին հիմնադրել էինք «Ակադեմիական համագործակցության և օժանդակության հայկական ասոցիացիան», որի շրջանակներում սկսել էր գործել ARMACAD գիտական խումբը։ Ծիծաղելի բաների մասին եմ այժմ գրելու ու հետո նոր միայն անցնեմ լուրջ հատվածին։ Ուրեմն ARMACAD խմբում նույնիսկ մինչ օրս հանդիպում են այնպիսի հասցեներ, որոնց նայելիս պարզապես տարակուսում ես, թե արդյոք այդ մարդն իրապես մարդ է, թե այսպես կոչված «սփամեր» կամ «ռոբոտ»։ Պատկերացրեք նմանատիպ հասցեներ. tvoyaptichka89@yandex.ru, iloveumrutjan@yahoo.com, xxghegtshgf@gmail.com, angragitutyun@freenet.am և այլն։ Եթե նմանատիպ հասցեներով եկած անդամակցության հայտի տակ գրանցվելիս իրենց մասին մի երկու տող գրած չեն լինում, ապա իհարկե այս հասցեատերերի անդամակցության հայտը չեմ բավարարում։ Այսուամենայնիվ, չէ՞ որ գրանցվելուց հետո սույն հասցեատերերը ստանալու են գիտական հայտարարություններ ու հավանաբար կապնվելու են որևէ արտասահմանյան ԲՈՒՀի հետ։ Վստահեցնում եմ մեծ է հավանականությունը, որ նման հասցեից եկած նամակը կամ ինքնըստինքյան կհայտնվի «սփամ»-ի մեջ, կամ պարզապես կջնջվի այդ պահին ձեր հասցեի վրա ծիծաղող կամ խիստ բարկացած պրոֆեսորի կողմից։ Կարծում եմ, որ, գիտական հաղորդակցության համար էլեկտրոնային հասցեն, եթե գտնվում է համացանցային ինչ-որ՝ ոչ գիտական տիրույթում, պետք է արտացոլի կամ մասնագիտությունը կամ պարզապես անուն ազգանունը։։ Շատերին եմ խնդրում հետևել այս խորհրդին և ունենալ սեփական անուն ազգանունով հասցե, ինչպես՝ anun.azganun@email.com:

Այժմ կարևորի մասին։
2007թ. սեպտեմբերից ԵՊՀ-ում աշխատանքի անցնելուց հետո շատ եմ փորձել խրախուսել բոլոր գործընկերներիս (իրականում և մեծամասամբ դրա կարիքն արդեն չկար) և հիմնականում ուսանողներիս ունենալ վերոնշյալ ձևաչափով սեփական էլեկտրոնային փոստային հասցե, այն էլ՝ ysu.am տիրույթում, եթե նույնիսկ ոչ այդտեղ, ապա՝ մի նորմալ հասցե ցանկացած այլ սպասարկող կայքէջում։ Առաջին կուրսի ուսանողներից հավանաբար տասը տոկոսն արդեն ուներ էլեկտրոնային հասցե (իհարկե iloveumrutjan տարբերակով), երկրորդ և երրորդ կուրսերում մոտավորապես քսան և իհարկե նրանք այդ հասցեն ստուգում էին ամիսը մեկ անգամ՝ պատահաբար։ Այս վիճակն իհարկե շարունակվեց մինչև միջանկյալ քննությունը։ Ես՝ հնարամիտս, որոշեցի քննությունից հետո երբեմն նույնիսկ պարտադրել ուսանողներիս բացել անուն ազգանուն կրող հասցե ysu.am տիրույթում, գրել ինձ նամակ, որից հետո միայն ես հայտնում էի նրանց գնահատականը։ Հետագայում բոլորին ուղարկում էի հետաքրքիր նյութեր ընթերցանության համար, խնդրում էի, որպեսզի գրանցվեն գիտական ցանցերում ու ստանան օգտակար տեղեկատվություն և այլն։ Հավատացնում եմ օգնեց։ Բոլորը ունեցան հասցե։ Իհարկե շատերը չէ, որ մինչև վերջ կայուն մնացին իրենց այդ՝ «իմ կողմից պարտադրված» որոշման մեջ, սակայն այժմ հաճելիորեն եմ նկատում, որ ուսանողներիցս շատերը գրանցվել են ֆեյսբուքում և նույնիսկ ընկերացել իրենց ոլորտի մի շարք գիտնականների հետ։ Շատերն էլ արդեն տեղյակ են տարբեր երկրներում գոյություն ունեցող գիտական հնարավորությունների մասին ու պատրաստվում են դիմել արտերկրյա ԲՈՒՀ ysu.am էլեկտրոնային հասցեով։ Շատերը գրեթե ամեն օր գրում են ինձ նամակներ, մյուսները կապվում են ֆեյսբուքով։ Իրականում այստեղ՝ ֆեյսբուքում Yerevan State University network – ի գոյությունը պայմանավորված է վերոնշյալի հետ։ Ֆեյսբուքին գրել էի, որ պետք է նաև ունենալ Yerevan State University network, նրանք էլ պատասխանեցին, որ դրա համար հարկավոր է ysu.am հասցեով յոթ հոգու սկզբնական գրանցում այդ network-ում, որից հետո այն կսկսի գործել ու դառնալ ընդհանուր բոլորի համար։ Սկզբում դժվարանում էի նույնիսկ այդ յոթ հոգուն գտնել, բայց հիմա լավ է, ունենք այդ network-ը։
Սիրելի գործընկերներ, արդյո՞ք դուք վարվել եք այս ձևով։ Խնդրում եմ կիսվել փորձառությամբ ու շարունակել նույն ոգով։ Արդյո՞ք մտածել եք ձեր ուսանողի ապագայի մասին։ Մտածե՞լ եք, որ ձեր անմիջական օգնությամբ ձեր ուսանողը կարող է դառնալ միջազգային ճանաչում ունեցող գիտնական ու պատիվ բերել ոչ միայն Հայաստանին այլ նաև ձեզ անձամբ։ Եթե մտածել եք ու ապրում եք 21-րդ դարում, ապա վստահաբար վարվել եք ու վարվում եք հենց այնպես ինչպես պետք է վարվել, իսկ եթե ոչ, ապա
ԱՌԱՋԱՐԿ. Վարվե՛ք հենց այսպես, խրախուսեք ձեր գործընկերներին ու ուսանողներին օգտագործել էլեկտրոնային կապի միջոցներ և դրանց միջոցով կապ հաստատել արտերկրյա կենտրոնների իրենց գործընկերների հետ։

Այժմ ավելի կարևորի մասին։
2008թ. մայիսին «Ակադեմիական համագործակցության և օժանդակության հայկական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպության անունից ԵՊՀ ռեկտորին եմ ներկայացրել ներքևի առաջարկ դիմումը, որը ստացել է հավանություն ու հավանաբար այս ուղղությամբ աշխատանքներն արդեն սկսվել են։ Բոլորին խնդրում եմ կարդալ այն ուշադրությամբ ու նաև նման առաջարկներով հանդես գալ սեփական ԲՈՒՀերում։ Այս ամենը շտկելու ու միջազգային չափանիշներին համապատասխանեցնելու համար անհրաժեշտ է պարզապես մի քիչ նվիրում ու մի քիչ աշխատանք։ Խնդրում եմ, եթե կարծում եք թե սա է հայաստանյան գիտության զարգացման գոնե մի փոքր բաղադրիչ, որի պակասը կա Հայաստանում, ապա պարզապես մի գրեք այստեղ, այլ այս նույն դիմումի՝ ձեր ուզած ձևով ձևափոխած տարբերակով կազմակերպեք ստորագրահավաք ու ներկայացրեք այն ձեր ԲՈՒՀի ռեկտորին, եթե ունեք հնարավորություն ու հավես, ապա կարելի է սա ներկայացնել կառավարությանն ու դարձնել ազգային ծրագիր։ Վստահեցնում եմ անելը հեշտ է. անող է պետք, այլ ոչ թե խոսող։ Ու խնդրում եմ բոլորին՝ ուսանող թե դասախոս, հետամուտ լինել իրենց ԲՈՒՀում այս ծրագրի իրականացմանը։ Քանի որ հիմա Հայաստանում չեմ, ապա կխնդրեմ, որ անպայման փորձեք տեղեկանալ, թե ԵՊՀ-ում այս ծրագիրը իրագործման որ փուլում է գտնվում, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում հնարավորինս օգնել՝ կազմակերպել տեղեկատվական միջոցառումներ, խրախուսել, սատարել ու նույնիսկ համոզել։ Սույն առաջարկը ճիշտ է ոչ միայն ԲՈՒՀերի կապակցությամբ, այլ յուրաքանչյուր հաստատության՝ պետական թե մասնավոր։ Ահա այդ նամակն ու շատ գործնական առաջարկը.

2008 թ. ԵՊՀ ընդունված առաջին կուրսեցիներին ysu.am տիրույթում էլեկտրոնային փոստի հասցե տրամադրելու նախագիծ-առաջարկ

Հաշվի առնելով ներկայումս էլեկտրոնային կապի միջոցների օրըստօրե աճող կարևորությունը և ԵՊՀ-ում այդ միջոցների մատչելիության ոչ բավարար մակարդակը, Ձեր ուշադրությունն ենք հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ արտասահմանյան բուհերի ճնշող մեծամասնության, և նույնիսկ հայաստանյան որոշ բուհերի (Հայաստանի ամերիկյան համալսարան, Ֆրանսիական համալսարան) ուսանողությունն իր ընդունվելու պահից ապահովված է տվյալ բուհի կողմից սպասարկվող էլեկտրոնային փոստային հասցեով, ինչը, ցավոք, չենք կարող ասել մեր՝ Հայաստանի ԲՈՒՀերի մեծամասնության կապակցությամբ:
ԵՊՀ աշխատակիցներն ու ուսանողները, հիմնականում անտեղյակության պատճառով, չեն օգտվում կապի նման միջոցներից, իսկ օգտվողների գերակշիռ մասն օգտագործում է համացանցային այլ սպասարկող հասցեներ (yandex.ru, mail.ru, yahoo.com, gmail.com, և այլն), ինչը միջազգային գիտա-կրթական համագործակցության ասպարեզում, մեղմ ասած, անլուրջ տպավորություն է թողնում: Այս պարագայում ԵՊՀ-ն պետք է շահագրգռված լինի, որ իր աշխատակիցներն ու ուսանողները օգտվեն ysu.am տիրույթում սպասարկվող էլեկտրոնային փոստի հասցեներից:

Առաջարկ
- քայլեր ձեռնարկել սույն իրավիճակը շտկելու կապակցությամբ և արդեն 2008թ. սեպտեմբերից ԵՊՀ ընդունված բոլոր ուսանողներին տրամադրել իրենց անուն ազգանուններով էլեկտրոնային հասցեներ, իսկ ԵՊՀ-ում արդեն աշխատողների և սովորողների շրջանում լրացնել բացը և ստեղծել անհրաժեշտ մեխանիզմներ էլեկտրոնային կապի միջոցներն անհրաժեշտ դարձնելու համար:

Ծրագիրն իրականացնելու համար անհրաժեշտ է՝
ա) 2008թ. ԵՊՀ ընդունված բոլոր ուսանողների տվյալները հանձնել ԵՊՀ համակարգչային ցանցի և համակարգիչների սպասարկման բաժին։
բ) ԵՊՀ համակարգչային ցանցի և համակարգիչների սպասարկման բաժնի աշխատակիցներից ստեղծել աշխատանքային հատուկ խումբ, որը պետք է մինչև սեպտեմբերի առաջին կեսը գրեթե 3000 առաջին կուրսեցիների արդեն ներկայացված հայատառ տվյալները մուտքագրի համակարգիչ, հատուկ ալգորիթմերի օգտագործմամբ ստանա բոլոր ուսանողների անուն ազգանունների լատինատառ տարբերակները և դրա հիման վրա ներկայացնի ուսանողին տրամադրվելիք էլեկտրոնային փոստային հասցեն ysu.am տիրույթում։ Սրա համար կպահանջվի ընդամենը 15 օր։
գ) ֆակուլտետների դեկանատների և ամբիոնների միջոցով յուրաքանչյուր ուսանողին արդեն առանձին թղթի վրա գրված տարբերակով հանձնել էլեկտրոնային փոստի անունը և գաղտնաբառը։

Հետագա միջոցառումներ
Այս ծրագրին զուգահեռ 2008թ. սեպտեմբերից ԵՊՀ բոլոր ֆակուլտետների դեկանատների և ամբիոնների աշխատակիցներին հատուկ որոշումով տրամադրել ԵՊՀ էլեկտրոնային փոստի հասցեներ։ Այնուհետև մեկ այլ որոշմամբ հրամայել, որպեսզի այդուհետ տվյալ ֆակուլտետին վերաբերող ամբողջ տեղեկատվական դաշտը տարածվի էլեկտրոնային փոստի միջոցով։ Այսինքն դասացուցակները, քննության օրերը, տարբեր միջոցառումների վերաբերյալ հայտարարությունները տարածել նշյալ միջոցներով, ինչը խթան կհանդիսանա ուսանողի համար ստուգել իր՝ ԵՊՀ տիրույթում գտնվող փոստային հասցեն։ Հընթացս յուրաքանչյուր ամբիոնում պետք է կազմակերպել տեղեկատվական սեմինար քննարկում միտված ամբիոնի աշխատակիցների՝ կապի էլեկտրոնային միջոցների վերաբերյալ տեղեկացվածության ավելացմանը։

Նպատակներն ու ակնկալվող արդյունքները
Սույն ծրագրի իրականացումն անմիջապես կնպաստի ԵՊՀ ակադեմիական վարկանիշի բարձրացմանը։ Մեր ուսանողներն ու աշխատակիցները առաջին հերթին կսովորեն օգտվել էլեկտրոնային փոստի ծառայություններից հետագայում նաև այլ էլեկտրոնային ռեսուրսներից։ Նշված տեղեկատվական դասախոսություննեի միջոցով կարելի է նպաստավոր դաշտ ստեղծել հայ և արտասահմանցի գիտական մշակույթ կրողների միջև արդյունավետ և փոխշահավետ կապ հաստատելու համար։ Եվ այս ամենը կարվի ոչ թե yahoo, rambler, gmail և այլ արտասահմանյան փոստային տիրույթներում, այլ անմիջապես ԵՊՀ անունը կրող էլեկտրոնային հասցեների միջոցով։

Ֆինանսական ծախսեր
Բարեբախտաբար ԵՊՀ-ին հատկացված է հաստատագրված թրաֆիք և 3000 նոր էլեկտրոնային հասցեների բացումը չի հանգեցնի ինտերնետային ծառայության համար հավելավճարի։

Հարգանքով՝

ԵՊՀ Իրանագիտության ամբիոնի դասախոս,
«Ակադեմիական համագործակցության և օժանդակության հայկական ասոցիացիա» հ/կ նախագահ,
Հարվարդում հրավիրյալ գիտնական (visiting scholar)

Խաչիկ Գևորգյան

Հայաստանի Բուհերը` Հայացք Դրսից և Ներսից (3)

Սևակ Քարամյան

Ինչպե՞ս մերժել կոլեգաներին

Հարգելի կոլեգաներ, տվյալ հոդվածում ցանկանում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել մի արատավոր երևույթի վրա, որն առկա է Հայաստանի բոլոր բուհերում: Խոսքս կոռուպցիայի մի յուրահատուկ դրսևորման, այն է՝ կոլեգաների կողմից իրենց՝ այս կամ այն մոտ կամ հեռու բարեկամի համար հաճախ կատարվող հովանավորչության և միջնորդությունների մասին է: Տվյալ հոդվածում չեմ փորձելու գտնել նշված երևույթի օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառները, մանավանդ, դատելով «ազգային» մտածելակերպը կրող որոշ կոլեգաների կարծիքներից, տվյալ երևույթը ոչ միայն բնական է, այլև բարոյական: Բնականաբար, նման «հանճարեղ» կարծիքների հետ համաձայնելը նշանակում է լեգիտիմացնել այն, սակայն մինչ մարդը կփորձի բարոյական արդարացում գտնել այս արարքի համար, մի պահ թող հիշի, որ ցանկացած հանցագործություն սկսվոմ է բարոյական արդարացումից:

Եվ այսպես, հայաստանյան բուհերում աշխատում են հազարավոր մարդիկ, որոնք ունեն բազմաթիվ բարեկամներ, հարևաններ ու ծանոթներ, որոնց մի մասը «սովորում է» բուհերում, իսկ ավելի ստույգ հաճախում է բուհեր: Քննական շրջանի սկսվելուն պես այս բարեկամական կապերի ակտիվացման գործընթացը նոր եռանդ ու թափ է ստանում, որի արդյունքում երբեմն պարզվում է, որ կուրսի գրեթե 60% հավանաբար քույրեր և եղբայրներ են: Իհարկե, հոգատար վերաբերմունքը բարեկամի և հարևանի նկատմամբ գովելի վարքագիծ է, սակայն արդյո՞ք սա հոգատար վերաբերմունքի կամ բարեկամի հանդեպ ունեցած պարտավորության դրսևորում է։ Իհարկե ո՛չ, քանզի բարեխոսելու փոխարեն կարելի է տվյալ ուսանողին այս կամ այն կերպ օգնել ավելի լավ սովորել, այլ ոչ թե հերթական քեֆի ժամանակ համայն բարեկամության առջև, բաճկոնի կոճակները քանդված վիճակով ու ցցված փորով, հայտարարել որ «էս երեխեն վապշե պրոբլեմ չունի, քանի որ ինքը սաղ հարցերը լուծողա» («սաղ հարցերի» տակ հասկացվում է էրեխու կատարյալ դեբիլացման գործընթացը):

Խնդիրը հետևյալն է. ինչպե՞ս մերժել կոլեգային, ինչպե՞ս մերժել մարդկանց, որոնց հետ հաճախ անցկացնում ես օրվա մեծ մասը, ինչպե՞ս մերժել մարդկանց, որոնք նմանատիպ խնդրանքը չեն համարում էթիկայի նորմերից դուրս, կամ հանցագործություն, որոնց համար «ես քեզ, դու՝ ինձ» գործելակերպը կենսագործունեության կարևորագույն սկզբունք է, մինչդեռ մերժումը հաստատ կընկալվի բարոյական վարքագծից անդին:

Անցյալ տարի Կենտրոնական եվրոպական համալսարանում մասնակցում էի մի նախագծի, որի մի մասը նվիրված էր ավելի լավ սովորելու նպատակով ուսանողներին ճիշտ մոտիվացնելու մեթոդներին: Իմ կողմից բարձրացված այն հարցին, թե առաջարկվող մեթոդները որքանով են կենսունակ, հայաստանյան բուհերում առկա քավորաբարեկամախնամիական պայմաններում, մասնագետները, փոքր ինչ շփոթության մեջ ըկնելով, քանի որ հարցի էությունը նրանց համար անհասկանելի է, երկար մտածելուց հետո պատասխանեցին, որ տվյալ մեթոդները մեր բուհերի համար չեն, քանի որ նման պայմաններում ուսանողի մոտ կորչում է արդարության զգացումը, իսկ դասախոսը կորցնում է իր հեղինակությունը, հետևաբար անհնար է որևէ արդյունքի հասնել առաջարկվող մեթոդներով:

Մեկ այլ առիթով Միլանի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսոր, հարգարժան պարոն Մարտինելլիին հարցրեցի՝ արդյո՞ք նա կընդառաջի իր կոլեգայի նման խնդրանքին, նա պատասխանեց, որ կընդառաջի, «սակայն,-ավելացրեց հարգարժան պրոֆեսորը,-ես համոզված եմ, որ իմ կոլեգաները նման ոչ կոռեկտ խնդրանքով երբեք չեն դիմի ինձ»։ Այս մասին ասում եմ՝ ցույց տալու համար, որ հայերից ոչ պակաս բարեկամասեր ու ընկերասեր իտալացիները նման խնդիրների չեն բախվում:

Տվյալ արատավոր երևույթի հետ սերտորեն կապված է մի խնդիր ևս. պարզվում է, որ X դասախոսի հորաքրոջ թոռնիկը, որի համար նա բարեխոսում է (հիմնականում զգացմունքային ելևեջներով պատմում է, թե ինչպիսի առողջական պրոբլեմներ ունի իր բազմաչարչար հորաքույրը), ամենևին էլ նրա հորաքրոջ թոռնիկը չէ, և նա կատարված միջնորդության համար պարզապես կաշառք է վերցրել, և կաշառք տվողին հավաստիացրել այն մասին (կամ երդվել է իր բոլոր սրբություննեով), որ այդ գումարը փոխանցելու է այդ «կռիս» դասախոսին:

Խնդրում եմ ձեր մեկնաբանություններում չխոսել այս արատավոր երևույթի պատճառների մասին, քանի որ պատճառներն ակնհայտ են, ուղղակի առաջարկե՛ք մերժման գործուն մեխանիզմներ:

Ես մշակել եմ մի քանի նման մեխանիզմներ և ցանկանում եմ կիսվել ձեզ հետ:

Առաջին – Դարձե՛ք անհասանելի քննական շրջանում, անջատե՛ք բոլոր հեռախոսները, աշխատե՛ք, որ ձեզ չտեսնեն ամբիոնում, դեկանատում և բուհի միջանցքում, վերադարձե՛ք տուն գիշերը մեկից հետո:

Երկրորդ – Փորձե՛ք միջնորդ կոլեգային քաղաքավարի կերպով ուղարկել այնտեղ, ուր որ նրա տեղն է (սա, իհարկե, բարդ է, սակայն դուք կարող եք նրան խոստանալ, որ եթե լիկվիդի ժամանակ տվյալ ուսանողը պատասխանի 3-ի, դուք կընդառաջեք նրան և կնշանակեք 4, համոզված եղեք, որ տվյալ ուսանողի 3-ի չի պատասխանի):

Երրորդ – Խնդրանքը նախապես բավարարեք, սակայն քննության օրը մի՛ նշանակեք՝ պատճառաբանելով, որ ամբիոնի վարիչը կամ դեկանը քննության ժամանակ ներկա էին, և դուք չկարողացաք որևէ կերպ ընդառաջել տաբուրետկայի գիտելիքներ ունեցող իր պրոտեժե բարեկամին (սա աշխատող տարբերակ է, եթե իհարկե այդ միջնորդը հենց նույն ամբիոնի վարիչը, կամ դեկանը չեն)։

Չորրորդ – Դուք ինքներդ մի՛ բարեխոսեք ոչ մեկի համար, այլապես ոչնչով չեք տարբերվի ձեր կոլեգաներից և հետագայում ուղղակի չեք կարող մերժել նրանց:

Հինգերորդ – պարզապես մերժեք և վերջ:

Պրակտիկայով ապացուցված է, որ այս մեթոդների կիրառման դեպքում հավանականությունը, որ սուբյեկտը երկրորդ անգամ կդիմի 30 տոկոս է, իսկ երրորդ անգամ՝ 10 տոկոս։

Ինձ համար ցավալի է, որ մենք ստիպված ենք զբաղվելու նման հարցերի քննարկումով և դրանց լուծման ուղիների որոնմամբ, սակայն առանց նմանատիպ արատավոր երևույթների վերացման խոսել որակյալ և արդյունավետ կրթությունից ուղղակի ծիծաղելի է։ Ծիծաղելի է, երբ արցախյան խնդրով «մտահոգված մտավորական» դասախոսը հեռուստատեսությամբ երեկոյան բոցաշունչ ելույթ է ունենում, իսկ առավոտյան միջնորդում այն դատարկ ուսանողի համար, որը հավանաբար մի քանի տարի հետո պետք է զբաղվի արցախյան հիմնախնդրով:

Ք.գ.թ. Սևակ Քարամյան

ԵՊՀ Հանրային կառավարման

ամբիոնի դասախոս

Հայաստանի Բուհերը` Հայացք Դրսից և Ներսից (2)

Ընկերոջս՝ Մուշեղ Ասատրյանի բարձրաձայնումը տեղին է ու առավել քան ուշացած։ Ուշացած է նաև սույն շարունակությունը նրա սահմանած «Հայաստանի ԲՈՒՀերը՝ հայացք դրսից և ներսից» տարահեղինակ հոդվածաշարի։ Ոգին նույնն է լինելու՝ քննադատական, ձևաչափն այլ՝ առաջարկներով լի։ Եթե սկսել եք կարդալ, ապա խնդրում եմ կարդալ մինչև վերջ ու հանդես գալ կամ սույնի, կամ նույնի քննադատությամբ ու նոր առաջարկներով։

Ես էլ եմ հայ, ավարտել եմ նույն ԲՈՒՀ-ը ինչ Մուշեղը. համակուրսեցիներ ենք եղել։ 2007թ. սեպտեմբերից դասավանդում եմ ԵՊՀ իրանագիտության ամբիոնում։ Ուսումնառությանս տարիներին, ինչպես նաև դրանից հետո՝ մինչ աշխատանքի անցնելը սովորել եմ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում ու Գերմանիայում։ Այժմ «visiting scholar» կարգավիճակով գտնվում եմ ԱՄՆ Հարվարդի համալսարանում (10.01.2009 – 17.05.2009)։ Սույն մտորումներս ավելի նպատակահարմար կլինի վերնագրել «Հայաստանի մայր ԲՈՒՀը՝ մի փոքր հայացք դրսից ու առավել քան ներսից»։ Պատրաստվում եմ գրել մի քանի հոդված նույն թեմայով։ Այս մեկը վերնագրել եմ՝

ԿԱՐԵԼԻ՞ Է ԴՈՒՐՍ ԳԱԼ

Արգելել եմ ուսանողներիս նման հարցով անհանգստացնել ինձ ու խանգարել դասը։ Միևնույն է չի օգնում։ Հարցնում են։ Հավանաբար վախեցած են մյուս դասախոսներից։ Հաճախ եմ նստած եղել արևմտյան ու արևելյան ԲՈՒՀերի լսարաններում, ունկնդրել դասախոսություններ, սովորել լեզուներ։ Երբեք ինձ չի լքել արկածախնդրական այն միտքը, թե արդյոք ինչ տեղի կունենա տվյալ լսարանում, եթե ձեռքս բարձրացնեմ ու մեր ԵՊՀի օրինակով ոտքի կանգնեմ ու հարցնեմ «կարելի՞ է դուրս գալ»։ Կարող եմ միայն պատկերացնել թե ինչ տեղի կունենա։ Այսուամենայնիվ, որքան էլ արածս զավեշտական թվար տվյալ լսարանում ներկաներին, որքան էլ հետագայում այն կդառնար ծիծաղաշատ պատմությունների աղբյուր, որ կպատմվեր այդ համալսարանում տարիներ շարունակ, թե մի խելագար հայ էր եկել, որ այնքան հիմար էր, որ դասն էր խանգարում, որպեսզի մենք բոլորս իմանանք, որ նա զուգարան է ուզում գնալ, միևնույն է բացասական պատասխան չէր հնչի ու դասախոսը վստահաբար ինձ չէր ասի «ոչ», «տակդ արա՛» «վե՛ր ընկիր տեղդ», «սպասի՛ր դասամիջոցին» և այլն։ Նրանք ովքեր չհասկացան թե ինչի մասին է վերոհիշյալը (վստահաբար չեն հասկանա նրանք, ովքեր ԵՊՀում չեն սովորել, և չեն հասկանա նրանք ովքեր սովորում ու դասավանդում են մեր ԲՈՒՀում), ապա տեղեկացնեմ, որ աշխարհի գրեթե ոչ մի ԲՈՒՀում, երբ ուսանողը ցանկանում է լքել լսարանը, ապա երբեք թույլտվություն չի հարցնում, պարզապես դուրս է գալիս ու վերադառնում երբ ցանկանա, իսկ ԵՊՀում ուսանողը զուգարան գնալու համար նույնիսկ, պետք է ստանա դասախոսական օրհնություն։

Պետք է արձանագրեմ, որ սույն խնդրի ակունքները երկակի են՝ մեղավոր են և՛ դասախոսները, և՛ ուսանողները։ Այս խնդրի վերաբերյալ խոսում եմ ու բարձրաձայնում դասավանդմանս առաջին օրվանից։ Գրեթե ոչ ոք համակարծիք չէ այն գաղափարին, որ ուսանողը այս պարագայում պետք է ազատ լինի։ Հնչում են տեսակետներ թե` «մեր անդաստիարակ ուսանողներին հենց նման բան է պետք», «դու չգիտես, թե ինչ ահավոր բան տեղի կունենան», «ո՜վ է տեսել նման բան», «ի՞նչ ես խոսում», «հիմարություն է դա», և այլն։ Մի խոսքով` ինտիլիգենցիան պատրաստ չէ դրան։ Ինչպես նշեցի` ես դասավանդմանս ընթացքում հենց այդպես եմ վարվում, նույնիսկ փորձում եմ բարկացած ձայնով հասկացնել, որ չհարցնեն, սակայն պատահում է, որ նորից են հարցնում։

Բայց խնդիրը խորքային է։ Կան դժգոհող ուսանողներ։ Դժգոհում են, թե մյուս ուսանողները հաճախ են ելումուտ անում (սա հենց այն է ինչը հիմնականում շեշտում են գործընկերներս և ասում` թե ուսանողը պետք է հարցնի) և խանգարում իրենց։ Ասում են, թե դասախոսը պետք է սաստի նմաններին ու թույլ չտա, որ առանց հարցնելու դասի ժամանակ ելումուտ լինի։ Ուշադրություն դարձրեք «դասախոսը սաստի» բառակապակցության վրա։ Իրականում խնդրում եմ բոլորիդ` թե՛ ուսանող, թե՛ դասախոս, արմատականորեն փոխել ձեր վերաբերմունքը դասավանդելու և դասավանդվելու նկատմամբ։ Դասախոսը ի ծնե պարտավոր չէ որևէ մեկին սաստել։ Հարգելի ուսանողներ, ուզում եմ ձեր ուշադրությունը սևեռել այն հանգամանքին, որ դուք պետք է սաստեք ձեր համակուրսեցիներին, որպեսզի նրանք չխանգարեն դասը։ Երբևէ ձեզանից որևէ մեկը փորձե՞լ է արդյոք ձեր կուրսի «լավ տղային» կամ «լավ տղաներին» (ովքեր էլ դասախանգարման հիմնական աղբյուր են հանդիսանում) ասել թե` «քիչ խոսիր», «մի ծիծաղիր», «դասը մի խանգարիր»։ Իհարկե` ոչ։ Ուսանողական տարիներս լավ եմ հիշում։ Նման բան տեղի չի ունենում։ Ուսանողների մեջ գոյություն ունեցող շերտավորումը և մի շարք կիսագողական գաղափարների առկայությունը համալսարանում թույլ չեն տալիս ուսանողներին հանդիմանել իրենց համակուրսեցիներին։ Սխալը հենց այստեղ է։

Կարծում եմ` այսքանով իրավիճակը հասկանալի է դառնում, և փորձեմ անել առաջարկ, կոչ, թույլ տվեք նույնիսկ ասել` պահանջ, ուղղված առաջինը դասախոսներին, հետո` ուսանողներին։ Հարգելի դասախոսներ, առաջին անգամ լսարան մտնելիս խնդրում եմ տեղեկացնել ձեր ուսանողներին, որ տվյալ լսարան ելումուտն ազատ է։ Սա կարևորելի է հատկապես առաջին կուրսեցիների պարագայում։ Նույնիսկ, եթե համաձայն չեք առաջարկին, եթե չեք կարծում, թե «կարելի է դուրս գալ» արտահայտությունը իսպառ պետք է վերանա մեր ուսանողի բառապաշարից, ապա խնդրում եմ բացատրել, թե ինչ բարոյական իրավունքից ելնելով եք հարցնելուց հետո նույնիսկ հնչեցնում «ոչ» պատասխանը։ Նման վերաբերմունքն առնվազն պախարակելի է։

Ուսանողներ, խնդրում եմ ստեղծեք այնպիսի միջավայր, որ դասախոսը նույնիսկ չմտածի որևէ մեկին սաստելու մասին։ Եթե դուք իրական ուսանող եք, ապա կուլ մի գնացեք փողոցային արժեքներ դավանող ձեր համակուրսեցիներին, ինքներդ սաստեք նրանց։ Կարո՞ղ եք։ Չե՞ք վախենում։ (Հավատացնում եմ ձեզ, եթե կարդում են համակուրսեցիներս կհավաստեն, ինքս նույնպես խանգարել եմ դասերը, երբեմն աչքի եմ ընկել դասախոսի նկատմամբ երեխայական ու անհարգալից վերաբերմունքով։ Եթե դասախոսի փոխարեն համակուրսեցիս սաստած լիներ, վստահեցնում եմ` չէի անի)։

Իրականում այն, որ լսարանը բանտ, ուսանողը գերի, դասախոսն էլ բոբո չէ կրթական համակարգի աքսիոմ է, ապացուցման ու բացատրության կարիք չունի։ Հետևաբար խոսքս ուղղում եմ ֆիզիկոսներին ու մաթեմատիկոսներին, որպեսզի բացատրեն թե ինչպես է հնարավոր, որ բացատրության ու ապացույցի կարիք չունեցող աքսիոմը ԵՊՀի պարագայում կարիք ունի ապացուցվելու։ Ե՞ս եմ անտրամաբանական քայլ կատարում, թե՞ անտրամաբանական է այն ու անտրամաբանական են նրանք, ում միտված է խոսքս։
(Շարունակելի)

Հարգանքով՝
Խաչիկ Գևորգյան
17.02.2009
Քեմբրիջ, ԱՄՆ